Zuivel · Ingrepen
Worden bij melkkoeien de hoorns verwijderd?
Gangbaar: kalveren worden onthoornd. Samen het verst: 7 normen, waaronder Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren en Beter Leven 3 sterren. Zwakste: Wettelijk minimum (Nederland en EU) en PlanetProof / On the way to PlanetProof.
Waarom het zo is
De Nederlandse wet staat toe dat een houder kalveren jonger dan 4 weken zelf onthoornt, en laat het later alleen toe op aanwijzing van een dierenarts onder plaatselijke anesthesie, voor runderen jonger dan 2 maanden of ouder dan 6 maanden (Besluit houders van dieren art. 2.28). Beter Leven staat onthoornen alleen toe onder 2 maanden met een brandijzer, anesthesie en pijnstilling. Demeter verbiedt het, maar een uitzondering kan worden goedgekeurd.
Wat de keurmerken zeggen
| Norm | Niveau |
|---|---|
| Wettelijk minimum (Nederland en EU) | 1 Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt |
| Beter Leven 1 ster | 2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden |
| Beter Leven 2 sterren | 2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden |
| Beter Leven 3 sterren | 2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden |
| PlanetProof / On the way to PlanetProof | 1 Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt |
| EU-biologisch keurmerk (Skal) | 2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden |
| EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel) | 2 Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden |
| Demeter | 2-4 niveau 2 gegarandeerd (Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden); afhankelijk van de boerderij tot niveau 4 |
| Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig) | 2-4 niveau 2 gegarandeerd (Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden); afhankelijk van de boerderij tot niveau 4 |
Hoe we de niveaus lezen
- Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt.
- Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden.
- Alleen als een bepaald dier zelf behandeld moet worden.
- Nooit. Het dier houdt alles wat het bij de geboorte heeft meegekregen.
Niveau 1: Altijd, als dat het houden van de dieren makkelijker maakt.
Geldt voor: Wettelijk minimum (Nederland en EU) en PlanetProof / On the way to PlanetProof
Volgens de Nederlandse wet mag onthoornen zonder diergeneeskundige noodzaak: een houder mag het zelf doen bij kalveren jonger dan 4 weken. PlanetProof voegt geen eigen regel over onthoornen toe.
Besluit diergeneeskundigen art. 2.4 wijst onthoornen en neusringen bij fokstieren aan als toegestane ingrepen. Een houder mag kalveren jonger dan 4 weken onthoornen zonder anesthesie. Op aanwijzing van een dierenarts mag dat na plaatselijke anesthesie bij runderen jonger dan 2 maanden (elektrische of heteluchtmethode) of ouder dan 6 maanden (zaagdraad) (Besluit houders van dieren art. 2.28, versie die geldt vanaf 7 juli 2026, geopend op 21 november 2026). De pagina van de Rijksoverheid over productiedieren noemt onthoornen als voorbeeld van een toegestane ingreep. De criteria van PlanetProof noemen de regel van de zuivelsector over onthoornen met verdoving en langwerkende pijnbestrijding in een bijlage met sectorafspraken, en zeggen dat aan die lijst geen rechten kunnen worden ontleend. Daarom tellen we die niet als belofte van het keurmerk (On the way to PlanetProof Melk M.3.0, bijlage 2, punt 4h).
Niveau 2: Alleen als de dieren zich er anders mee kunnen verwonden.
Geldt voor: Beter Leven 1 ster, Beter Leven 2 sterren, Beter Leven 3 sterren, EU-biologisch keurmerk (Skal), EKO-zuivel (EU-biologisch plus Aanvullende Normen Zuivel), Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)
Alleen als de dieren elkaar anders kunnen verwonden. Beter Leven en EKO staan het onthoornen van elk kalf toe, maar alleen met anesthesie en pijnstilling. EU-biologisch staat het per geval toe onder dezelfde voorwaarde. Demeter begint op dit niveau.
Beter Leven Gz14 tot en met Gz14b: jonger dan 2 maanden, brandijzer, anesthesie en pijnstilling. EKO Normen Rundveezuivel 1.3.1: onthoornen en castreren alleen met anesthesie en pijnstilling achteraf. Verordening (EU) 2018/848, bijlage II, deel II, 1.7.8 en 1.7.9, oorspronkelijke tekst van 2018. Een regel die alleen anesthesie eist, zonder dat een reden nodig is, telt als 2. Demeter verbiedt onthoornen, maar een certificeerder kan een bedrijf een ontheffing geven, dus Demeter loopt van 2 tot 4 en telt als 2.
Niveau 3: Alleen als een bepaald dier zelf behandeld moet worden.
Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)
Alleen als een bepaald dier behandeling nodig heeft. Geen enkele norm voor zuivel ligt vast op dit niveau.
Een regel die toestaat dat elk kalf onder anesthesie wordt onthoornd, telt als 2, niet hier.
Niveau 4: Nooit. Het dier houdt alles wat het bij de geboorte heeft meegekregen.
Mogelijk bij sommige boerderijen, niet gegarandeerd: Demeter en Demeter met de plusmodule Kalfjes bij de koe (vrijwillig)
De koe houdt haar hoorns: Demeter verbiedt onthoornen. Een certificeerder kan een ontheffing goedkeuren, die elk jaar wordt beoordeeld, dus Demeter haalt dit niveau alleen in het gunstigste geval.
Demeter 6.3.5.1 en bijlage 6 APP 10.
Wat open blijft
PlanetProof heeft geen eigen regel over onthoornen, alleen een sectorregel in de bijlage, dus het krijgt het niveau van de wet: niveau 1.
Bronnen
- Wet dieren art. 2.8 (lichamelijke ingrepen verboden, tenzij diergeneeskundig nodig of bij besluit aangewezen) met Besluit diergeneeskundigen art. 2.2 (pluimvee; de snavelbehandeling is vanaf 1 september 2018 uitgefaseerd en kan nu alleen nog onder de tijdelijke vrijstelling in Regeling diergeneeskundigen art. 7.3, die voor leghennen op 1 januari 2019 is geëindigd, zie stcrt), 2.3 (varkens: castratie, staart couperen tot 4 dagen, tanden slijpen tot 7 dagen, de laatste twee alleen als er verwondingen zijn gezien en andere maatregelen niet hielpen), 2.4 (runderen: onthoornen, neusring bij fokstieren), 2.7 (geen onnodige pijn)
- Besluit houders van dieren (Wettenbank BWBR0035217), artikelen 1.6, 1.11, 1.20, 2.2 tot en met 2.5, 2.12, 2.17, 2.28, 2.30-2.46, 2.50, 2.71, 5.1, 5.10 en 5.11
- Rijksoverheid, dierenwelzijn bij productiedieren
- On the way to PlanetProof Melk, criteria M.3.0 (SMK, geldig vanaf 1 januari 2025, update van juni 2026 met besluiten tot 18 juni 2026), criteria 4.1, 4.9, 4.11, 4.13, 4.14, 4.17.1 en bijlage 2 (sectorafspraken)
- Beter Leven Melkrund 1 ster v2.1, 2 sterren v1.1, 3 sterren v2.1 (ZW, 3 februari 2025)
- EKO: Normen Rundveezuivel (versie 15 oktober 2023), Aanvullende Normen Biologische Zuivel (De Natuurweide, 15 februari 2023), EKO Ambities (niet bindend)
- Verordening (EU) 2018/848, bijlage II deel II (veehouderij), oorspronkelijke tekst
- Internationale Demeter Biodynamic Standard (stand september 2025), paragrafen 6.3.5.1, 6.3.5.3, 6.3.5.4, 6.3.6.5, 6.3.10, bijlage 7
Meer hierover
- Alles over Zuivel
- Hoe lang leven melkkoeien?
- Worden kalveren van hun moeder gescheiden?
- Hoeveel ruimte hebben melkkoeien?
- Waarop liggen melkkoeien?
- Mogen melkkoeien in de wei grazen?
- Hoe lang worden koeien vervoerd?
- Hoe worden melkkoeien geslacht?
- Keurmerk: Wettelijk minimum
- Keurmerk: Beter Leven (Dierenbescherming)
- Keurmerk: PlanetProof / On the way to PlanetProof
- Keurmerk: EU-biologisch (Skal)
- Keurmerk: EKO
- Keurmerk: Demeter
- Wettelijk minimum vs Beter Leven (Dierenbescherming): Zuivel
- Wettelijk minimum vs EU-biologisch (Skal): Zuivel
- Wettelijk minimum vs EKO: Zuivel
- Wettelijk minimum vs Demeter: Zuivel